Batı kültür tarihinin her bölümü Yunanlılarla başlar. Bu hüküm,
mantık, bilim, sanat, siyaset için olduğu kadar tabiî kelâm için de doğrudur.Fakat felsefî Tanrı kavramımızın kaynaklarını bulmak için eski Yunan Tarihi'nin neresine bakılması gerektiği pek o kadar açık değildir. Etienne Gilson Tanrı ve Felsefe Eski Yunan Felsefesi hakkındaki bilgimizin büyük bir bölümünün kaynağı durumunda olan Aristoteles'in yazılarını okur okumaz önümüze çıkan güçlük, tam bir bütünlük içinde kendisini gösterir. Aristoteles, Milet'li Tales'ten söz ederken şöyle der: Bu filozofa göre, her şeyin kendisinden çıktığı ve yine her şeyin sonunda kendisine döneceği ilk ilke veya unsur, su'dur. Başka bir yerde de Aristoteles buna şu bilgiyi ekler: Aynı Tales'e göre, "Her şey tanrılarla doludur."1 birbirinden farklı bu iki ifade, felsefî bakımdan nasıl uzlaştırılabilir?Etienne Gilson Tanrı ve FelsefeUzlaştırmanın ilk yolu, su ve tanrı kavramlarını özdeş saymaktır.Çağdaş bir ilim adamı, Tales'e suyun sadece Tanrı değil, aynı zamanda mutlak tanrı olduğunu söyletmekle bu yola gitmiştir.
Böyle bir yoruma gidilince "mutlak tanrı" ve "kozmogenetık tanrı," bir ve aynı ilâhî güç olmaktadır ki, bu da Su'dur."2 Problemin bu basit ve mantıkî çözümünü kabul etmenin tek güçlüğü şundan doğmaktadır: Bu görüş,söylemiş olabileceği birçok fikri Tales'e maletmesine rağmen, Aristoteles onlar hakkında herhangi bir şey söylememektedir3. Elimizde bulunan ilk verilere göre, Tales, suyun tanrı olduğunu veya bu dünyayı dolduran tanrılar arasında mutlak bir tanrının varolduğunu söylememiştir; dolayısıyla o, suyun mutlak bir tanrı olduğunu da söylemiş değildir.Burada bizim için geride kalan bütün problem, kısaca, şudur:Bir yandan bir adam çıkıp dünyanın meydana geldiği aslî madde olarak belirli tabiî bir unsurun bulunduğunu sonsuzluk, hatta iyi diye adlandırsak da bir fark olmayacak ve problem değişmeden aynen kalacaktır.Etienne Gilson Tanrı ve Felsefe Öte yandan da aynı adam, bir tür aksiyom olarak herşeyin tanrılarla dolu olduğunu söylemektedir. îşte, suyun, tanrılardan sadecebir tanesi olmadığını ve onun bütün tanrıların en büyüğü olduğu sonucunu Tales'e maletmemiz bundan dolayıdır. |